„Każdy z nas jest inny” – to truizm, który jednak wciąż wymaga wielokrotnego powtarzania, podobnie zresztą jak hasło „Inny nie znaczy gorszy”. Te banalne i oczywiste stwierdzenia przypominamy uczniom i uczennicom podczas lekcji czy apeli, wierząc, że przyniesie to efekt w postaci otwartego i tolerancyjnego społeczeństwa. Aby się jednak spełniła ta wizja, samo mówienie nie wystarczy, bo zaakceptowanie faktu, że różnimy się od siebie poglądami, językiem, pochodzeniem, sposobem przeżywania świata, kolorem skóry, tożsamością płciową i seksualnością, nie oznacza, iż potrafimy z tą różnorodnością żyć, rozmawiać o niej i budować na jej fundamencie wspólnotę.
Edukacja antydyskryminacyjna, będąca tematem bieżącego numeru, to w naszym przekonaniu nie tylko nauka lub zbiór działań mających przeciwdziałać wykluczeniu czy reagować na przejawy nierównego traktowania. Edukacja antydyskryminacyjna to przede wszystkim sposób myślenia o szkole jako miejscu spotkania. Spotkania z Innym – człowiekiem, którego doświadczenia, przekonania, potrzeby lub historia różnią się od naszych. Jak zauważa prof. Przemysław Grzybowski w rozmowie otwierającej numer, każdy z nas jest przecież dla kogoś Innym. Ta świadomość staje się pierwszym krokiem do dialogu i wzajemnego zrozumienia.
W ostatnich latach polska szkoła wielokrotnie stawała wobec sytuacji, które wymagały takiej właśnie otwartości. Doświadczenie migracji wojennej od 2022 roku pokazało zarówno siłę szkolnych wspólnot, jak i ograniczenia systemowych rozwiązań. Ujawniło, że edukacja antydyskryminacyjna nie jest zagadnieniem teoretycznym bazującym na odległych problemach społecznych. Z dyskryminacją możemy mieć do czynienia każdego dnia – w klasach, na korytarzach, podczas rozmów, lekcji, szkolnych konfliktów czy klasowych wycieczek. Edukacja antydyskryminacyjna zawiera się więc, między innymi, w sposobie, w jaki reagujemy na odmienność, ale także w tym, czy potrafimy ją dostrzec i zrozumieć. Warto dodać, że dyskryminacja nie zawsze przybiera formę otwartej agresji. Często rodzi się z pośpiechu, uproszczeń, stereotypów i braku uważności
Autorzy i Autorki tekstów zgromadzonych w numerze przyglądają się różnym wymiarom tego zagadnienia. Zastanawiają się, czym jest edukacja antydyskryminacyjna i jakie miejsce powinna zajmować we współczesnej szkole. Pytają o filary szkoły otwartej, o bohaterów codzienności, którzy budują kulturę szacunku i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Pokazują również, że rozmowa o różnorodności nie musi się ograniczać do kwestii społecznych czy politycznych – może się odnosić do literatury, języka, filmu, historii, filozofii, sztuki opowiadania czy wyborów zawodowych.
Nieprzypadkowo pojawiają się teksty poświęcone prawu oświatowemu, kulturze, filmowi, biografiom czy edukacji międzykulturowej. Wszystkie one prowadzą do podobnej refleksji: szkoła nie jest miejscem neutralnym wobec różnorodności. Każdego dnia współtworzy społeczne wyobrażenia o tym, kto należy do wspólnoty, a kto pozostaje poza nią.
Być może właśnie dlatego najważniejszą kompetencją przyszłości okazuje się nie tyle umiejętność dostosowania się do szybko zmieniającego się świata, ile zdolność spotkania z drugim człowiekiem. Spotkania opartego na ciekawości, szacunku i gotowości do rozmowy, ale także empatii i zrozumieniu. W świecie pełnym podziałów brzmi to jak ideał. Historia edukacji pokazuje jednak, że wiele ważnych zmian zaczynało się od idei, które początkowo wydawały się niemożliwe do zrealizowania.
Życzymy Państwu inspirującej lektury oraz wielu ważnych spotkań – tych szkolnych i pozaszkolnych – które pomagają lepiej rozumieć innych, a przy okazji również samych siebie.
Anna Godzińska
redaktorka prowadząca
Zofia Fenrych
redaktorka naczelna
